مدیریت را از ما بخواهید

ماکس وبر و بوروکراسی

ماکس وبر، بوروکراسی را به مفهوم سازمان بزرگی می داند که سلسله مراتب و قوانین و قواعد مخصوصی دارد و در آن تقسیم کار صورت گرفته است.  ماکس وبر روشن ترین نظرها را رباره بوروکراسی بیان کرده است و به همین دلیل هم جامعه شناسانی که درباره سازمان و سازماندهی بحث می کنند، از او به عنوان یک صاحب نظر پیشتاز یاد می نمایند. به نظر ماکس وبر اعمال قدرت به سه طریق در سازمانها مشروعیت می یابد که به این شرح است:

1-  اعمال قدرت بر اساس قانون: در این نوع اعمال قدرت ، منطق اعتقاد به قانون وجود دارد و کسانی که براساس قانون ، در مراتب عالی قدرت قرار گرفته اند حق فرماندهی و اعمال قدرت را در قالب قوانین و مقررات داردند. و فرد براساس قدرت رسمی و حقوقی که پیدا کرده است به افراد و سطوح زیر دست خود فرمان می دهد و اجرای دستورات آنها به خاطر قدرت و نفوذ معنوی یا شخصی نیست .

2- اعمال قدرت بر مبنای قراردادهای سنتی: این نوع اعمال قدرت ، براساس اعتقاد به تقدس سنتهای باستانی و کهنسالی است که بر مبنای آن فرماندهان و روسا در منطق خود را دارای تقدس هستند و زیردستان به خاطر سنتها به آنها وفادار میباشند و فرامین آنان را اجرا میکنند.

3- اعمال قدرت بر مبنای جاذبیت و نفوذ رهبر: این نوع قدرت بر مبنای اختصاص تقدس استثنایی و خاص به یک فرد با نفوذ و یا قهرمان قراردارد که اعمال او به عنوان نمونه و الگو انتخاب میشود. قدرت و نفوذ رهبر ، منحصر به فرد است و ماکس وبر از او به عنوان کاریزما یاد میکند که به مفهوم " هدیه الهی" است و از فرهنگ لغات مسیحیت گرفته شده است . در این نوع سازمان ، سلسله مراتب و عناوین و مشاغل به صورت رسمی وجود ندارد و افرادی که نظرات رهبر را دنبال میکنند پیروان او مححسوب میشوند . قدرت رهبر با درگذشت یا کناره گیری او از بین میرود و وراثت در آن جایی ندارد

مشخصات بوروکراسی

ماکس وبر توضیح میدهد که سازمانهای جدید براساس این مشخصات ششگانه انجام وظیفه میکنند:

1-  اصول ثابت و قلمرو قانونی که نظام براساس آنها در چارچوب قوانین و مقررات اداری شکل می یابد و می توان آن را در سه قسمت ملاحظه کرد:

الف- کارهای مشخصی که برای تحقق هدفهای سازمان انجام میشود و به عنوان وظایف اداری و به شکل پایداری بین افراد تقسیم شده است

ب- اعمال قدرت نیز تابع سلسله مراتب و قوانینی است که توسط افراد مسئول اجرا میشود.

ج- متدهای لازم به کار گرفته میشود تا برای اجرای مداوم و منظم وظایف ، فقط افرادیکه دارای صلاحیت ای لازم هستند به کار گرفته شوند.

2- اصول سلسله مراتب اداری و سطوح درجه بندی شده اعمال قدرت به مفهوم یک سیستم منسجم فرماندهی است که در آن سطوح پایین اداره توسط سطوح بالا مطابق یک شکل منظم ، هدایت و رهری میشوند. اصول سلسله مراتب اعمال قدرت اداری ، در همه ساختنمانهای بوروکراتیک یا سازمانهای بزرگ اعم از سازمانهای سیاسی ، مذهبی و اقتصادی عمومی یا خصوصی وجود دارد.

3-مدیریت ادارات مدرن بر اساس مدارک نوشته شده ای قرار دارد که نسخه یا نمای اصلی آن نگهداری می شود. بنابراین تعدادی کارمندان اداری وجود دارندکه کار آنها تهیه و نوشتن مدارک است و در سازمان به عنوان یک دفتر مشغول کار هستند.

4- مدیران ادارات، به خصوص مدیران تخصصی اداره ها  در سازمانهای جدید به طور عمومی و تخصصی آموزش می بینند این آموزش کارکنان سازمانها در بخشهای خصوصی نیز همچون بخشهای دولتی رو به افزایش است.

5-هنگامی که اداره ، گسترش کامل پیدا می کند نیازهای اداری ، بدون توجه به محدودیت زمان اجباری کار ، استفاده ازتمام ظرفیت کاری اداره را طلب مینمایند.

6- مدیریت اداره ، قوانین عمومی را که کم و بیش پایدار و جامع میباشند و میتوان  آنها را آموخت رعایت میکند. همچنین این مجموعه شامل آموزش تکنیکهایی است که باید کارمندان آن را فرا گیرند.

همانطور که ملاحظه میشود بوروکراسی از نظر ماکس وبر سازمانی است ک به خاطر گسترش و تکامل آن ، باید سلسله مراتب و تقسیم کار در آن شکل درست خود را بیابد و مطابق با قوانین خاصی اداره شود. ماکس وبر بوروکراسی را منطقی ترین فرم ساختارهای اداری دانسته و روی منطقی بودن و برتری تکنیکی آن نسبت به سایر ساختارهای اداری همواره تاکید میکند.